Σύγχρονοι Συγγραφείς της Θεσσαλονίκης (και όχι μόνο) #2

Μετά την επιτυχημένη προηγούμενη συνάντηση των μελών της Λέσχης Ανάγνωσης, στην οποία παρευρέθηκε ο συγγραφέας Γιώργος Σκαμπαρδώνης και συζητήσαμε για το βιβλίο του «Ουζερί Τσιτσάνης» ήρθε η ώρα για την επόμενη συνάντηση. 

Την Τρίτη 26 Ιανουαρίου 2016, στον χώρο του βιβλιοπωλείου της Αγιορειτικής Εστίας, θα μαζευτούμε για να συζητήσουμε για το βιβλίο του Ισίδουρου Ζουργού «Η αηδονόπιτα», το οποίο ορίστηκε ως το επόμενο βιβλίο προς ανάγνωση. Στη συνάντηση θα μας τιμήσει με την παρουσία του, ο ίδιος ο συγγραφέας.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα και για το βιβλίο:

Ο Ισίδωρος Ζουργός είναι Έλληνας συγγραφέας. Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1964. Σπούδασε Παιδαγωγικά και υπηρετεί στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση ως δάσκαλος. Έχει δυο παιδιά και σήμερα εργάζεται στη Θεσσαλονίκη. Έχει συνεργαστεί στο παρελθόν με διάφορα περιοδικά δημοσιεύοντας ποίηση και πεζογραφία, καθώς και βιβλιογραφικά κριτικά σημειώματα. Έχει επίσης ασχοληθεί με θέματα διδασκαλίας της λογοτεχνίας στο δημοτικό σχολείο και ιστορίας της εκπαίδευσης.

Το 1996 συμμετείχε στη συλλογική έκδοση κειμένων για την εκπαίδευση, με τον τίτλο "Αναπνέοντας κιμωλία -γραφές εκπαιδευτικών", από τις εκδόσεις Σαββάλα. Έχει εκδώσει τα μυθιστορήματα: "Φράουστ" (Λιβάνης, 1995/Πατάκης, 2010), "Αποσπάσματα από το βιβλίο του ωκεανού" (Πατάκης, 2000/2007), "Η ψίχα εκείνου του καλοκαιριού" (Πατάκης, 2002/2010), "Στη σκιά της πεταλούδας" (Πατάκης, 2005), "Η αηδονόπιτα" (Πατάκης, 2008), "Ανεμώλια" (Πατάκης, 2011 - Βραβείο Αναγνωστών ΕΚΕΒΙ).

Το 2014, από τις εκδόσεις Πατάκη κυκλοφόρησε το "Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο". Ένα πολυσχιδές μυθιστόρημα , εξαιρετικά γραμμένο, για τον κόσμο της επιστήμης, της Ιστορίας, της φιλοσοφίας, της Ιατρικής, της θεοκρατικής αντίληψης, της τέχνης, της επινόησης της γραφής, της συναισθηματικής εξέλιξης".

Η Αηδονόπιτα είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα περιπέτειας, πρωταρχικά όμως είναι ένα βιβλίο για τον έρωτα και την ελευθερία.

Η περιήγηση ενός Αμερικανού φιλέλληνα στον κόσμο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 είναι η αφορμή για να ανασυσταθεί στα μάτια του αναγνώστη ο ελληνικός κόσμος του πρώιμου 19ου αιώνα, ο κόσμος του εμπορίου στα λιμάνια και στις ευρωπαϊκές παροικίες, ο κόσμος των γραμμάτων της Εσπερίας, η ελληνική φιλοκαλία και παράδοση, αλλά και ο βρόντος των όπλων του ξεσηκωμού.

Ο Γκάμπριελ Θάκερεϊ Λίντον, σπουδαστής της αρχαίας ελληνικής φιλολογίας, ύστερα από έναν πικρό και ατελέσφορο έρωτα αποφασίζει να περάσει τον ωκεανό συνεπαρμένος από το πνεύμα των ταξιδιών του Μπάιρον. Περνώντας από τα πιο βασικά μεσογειακά λιμάνια και καθώς αναζητά τους χάρτινους Έλληνες των βιβλίων του, η ρότα του ταξιδιού φέρνει τον νεαρό Αμερικανό στη Νάξο και από εκεί στη Θεσσαλονίκη την εποχή που η πόλη δοκιμάζεται σκληρά από έναν πολύμηνο κύκλο αίματος και τρομοκρατίας. Από εκεί μια καινούρια περιπλάνηση ξεκινά, στεριανή αυτήν τη φορά, στα λημέρια του Ολύμπου, στον Θεσσαλικό κάμπο, στον Ασπροπόταμο, στα αρματολίκια της Ρούμελης ως και στο έγκλειστο Μεσολόγγι. Περνούν έτσι πέντε χρόνια δράσης, στοχασμού αλλά και ενός τυραννικού έρωτα, που, εκτός από τη κύρια αφήγηση, περιγράφονται και μέσα από τις σελίδες ενός ημερολογίου, το οποίο και καταλήγει σημαντικό στα επόμενα χρόνια. Στις σελίδες του περνούν και καταγράφονται με το άρωμα του ρομαντισμού ο Μπάιρον, ο Ανώνυμος ο Έλληνας, συγγραφέας της Ελληνικής Νομαρχίας, γνωστοί αρματολοί, οι υπερασπιστές του Μεσολογγίου, πιο πολύ όμως καταγράφεται μια εσωτερική ζωή, ένας φιλοσοφικός σπαραγμός για την ανθρώπινη μοίρα και την αναζήτηση του Θεού.

Η «αηδονόπιτα» ήταν μια φράση των Ελλήνων εκείνης της εποχής που δήλωνε το ανέφικτο, το άπιαστο ιδανικό της ομορφιάς, τη ραχοκοκαλιά των ονείρων και τη σχέση τους με το αδύναμο του ανθρώπου. Το μυθιστόρημα χρησιμοποιεί αυτήν τη λέξη όχι ως χλεύη κατά του οράματος αλλά πιο πολύ ως υπόσχεση στην ανθρώπινη μοίρα πως δικαιούται ένα κομμάτι στην ελπίδα.

Σύγχρονοι Συγγραφείς της Θεσσαλονίκης (και όχι μόνο) #1

Πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου στο βιβλιοπωλείο της Αγιορειτικής Εστίας, η πρώτη συνάντηση των μελών της Λέσχης Ανάγνωσης της Αγιορειτικής Εστίας για την νέα βιβλιοαναγνωστική χρονιά.

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης τα παρευρισκόμενα μέλη ξεναγήθηκαν στην Έκθεση με τίτλο «Άγιον Όρος: Κατ’ εικόνα του φωτογραφικού βλέμματος» που λειτουργεί στους εκθεσιακούς χώρους της Αγιορειτικής Εστίας και παρουσιάζει το φωτογραφικό έργο των τεσσάρων ξένων φωτογράφων: Valery Bliznyuk (Ρωσία), Zbigniew Kosc (Πολωνία), Zoran Purger (Σερβία) και Ali Borovali (Τουρκία).

Ακολούθως τα μέλη συζήτησαν για το βιβλίο του Γιάννη Καλπούζου με τίτλο «Άγιοι και Δαίμονες». Η κουβέντα περιστράφηκε γύρω από το χορταστικό βιβλίο, τις προσωπικές αγωνίες, τις θυσίες και τα άπιαστα όνειρα του κεντρικού ήρωα, τους πολυσύνθετους ήρωες του έργου, τα λαογραφικά, εθνολογικά και κοινωνικά στοιχεία που περιέχει και κατά πόσο ετούτα βοήθησαν τον αναγνώστη να καταλάβει καλύτερα την περίοδο στην οποία αναφέρεται (1808-1831). Παρά τις όποιες συμφωνίες και διαφωνίες, το γενικό συμπέρασμα ήταν ότι πρόκειται για ένα βιβλίο που σε γεμίζει με το πλούσιο υλικό του και τις όμορφες περιγραφές του.

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης ορίστηκε και η θεματική ενότητα της φετινής χρονιάς, η οποία είναι η εξής: «Σύγχρονοι Λογοτέχνες της Θεσσαλονίκης» (και της ευρύτερης περιοχής). Μετά από ψηφοφορία, το πρώτο βιβλίο που επιλέχθηκε, είναι το έργο του Γιώργου Σκαμπαρδώνη με τίτλο: «Ουζερί Τσιτσάνης».

Η επόμενη συνάντηση ορίστηκε για την Τρίτη 8 Δεκεμβρίου 2015, στο βιβλιοπωλείο της Αγιορειτικής Εστίας, στις 19:00. Στην συνάντηση θα παρευρεθεί και ο συγγραφέας για να συζητήσει με τα μέλη της Λέσχης για το εν λόγω βιβλίο καθώς και για το σύνολο του έργου του.

Τέλος, μετά από πρόταση του συντονιστή της Λέσχης, τα Μέλη της Λέσχης θα επισκεφθούν την Έκθεση ντοκουμέντων για τον Μανώλη Αναγνωστάκη στο χώρο των περιοδικών Εκθέσεων του Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Η επίσκεψη ορίστηκε για την Πέμπτη 26 Νοεμβρίου και η ξενάγηση θα γίνει από τον Μίλτο Πολυβίου.

Λίγα λόγια για το βιβλίο:

Γεννήθηκα το 1953 στη Θεσσαλονίκη. Μεγάλωσα μεταξύ Χαριλάου και Βούλγαρη, δίπλα στη γειτονιά όπου μεγάλωσε και η Ζωή Σαμαρά, γυναίκα του Τσιτσάνη, κι όπου για ένα διάστημα έζησε κι ο συνθέτης. Περπατώ ακόμα στα ίδια χώματα. Μια συννεφιασμένη Κυριακή του 1993 μου γίνεται έμμονη ιδέα να μπω, για λίγες σελίδες, στην ψυχή του κουνιάδου του Βασίλη Τσιτσάνη, Αντρέα Σαμαρά, με τον οποίο ο συνθέτης ανοίγει το 1942 ένα ουζερί, στην οδό Παύλου Μελά 22, στο κέντρο της Θεσσαλονίκης - δεν ζούσα τότε για να είμαι στην παρέα τους: μέρες γερμανικής κατοχής, αντίστασης, εμφυλίου, εξόντωσης των Εβραίων, πείνας και μέσα σ' όλα αυτά ο Τσιτσάνης να γράφει τα καλύτερα τραγούδια του. 

Το Ουζερί Τσιτσάνης δουλεύει ακριβώς στη δίνη της καταιγίδας, κόντρα και ταυτόχρονα έξω απ' αυτήν, και συνεχίζει, μετά τη φυγή του συνθέτη στην Αθήνα το '46, να ζει θρυλικά μέσα στο μυαλό μου, σε διάφορες παραλλαγές. Η ιστορία, επομένως, που ακολουθεί είναι τόσο πραγματική και τόσο φανταστική όσο κι ο τεκές του Σιδέρη και τα περιγιάλια της Παραγουάης του Τσιτσάνη - της δικής του Παραγουάης... (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου).

ΝΕΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΣΧΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ

Αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι

Την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, στις 19:00 στο κτίριο της Αγιορειτικής Εστίας θα πραγματοποιηθεί η επόμενη συνάντηση των μελών της Λέσχης Ανάγνωσης.
Η συνάντηση μας θα ξεκινήσει με την ξενάγηση στην έκθεση φωτογραφίας με τίτλο "Άγιον Όρος: Κατ' εικόνα του φωτογραφικού βλέμματος", η οποία εγκαινιάστηκε στους εκθεσιακούς χώρους της Αγιορειτικής Εστίας τον προηγούμενο μήνα.

Ακολούθως θα σχολιάσουμε το βιβλίο του Γιάννη Καλπούζου με τίτλο "Άγιοι και Δαίμονες. Εις ταν Πόλιν" το οποίο είχαμε θέσει ως βιβλίο προς σχολιασμό, κατά την τελευταία μας συνάντηση, αυτή του καλοκαιριού. 

Επίσης, κατά την συνάντηση μας θα αποφασίσουμε (πάντα με δημοκρατικές διαδικασίες) την θεματική ενότητα της νέας χρονιάς. Οι υποψήφιες θεματικές ενότητες είναι οι εξής:
1. Διαβάζοντας την Πόλη (συνέχεια της περσινής ενότητας).
2. Εδώ είναι Βαλκάνια (βιβλία και συγγραφείς που προέρχονται από τις γειτονικές Βαλκανικές χώρες).
3. Σύγχρονοι Θεσσαλονικείς λογοτέχνες (ανάγνωση σύγχρονων Θεσσαλονικέων λογοτεχνών, πολλούς από τους οποίους θα έχουμε τη δυνατότητα καλούμε και στις συναντήσεις μας). 

Όπως καταλαβαίνετε, και οι τρεις ενότητες έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον, και η νέα χρονιά θα είναι το ίδιο απολαυστική όπως και οι προηγούμενες.
Σας περιμένουμε λοιπόν όλους για μια όμορφη βραδιά γεμάτη βιβλία και με πολλά και καλά νέα.

Φέτος διαβάζουμε την Πόλη #6

Πραγματοποιήθηκε χθες 25 Ιουνίου 2015 η τελευταία, πριν την καλοκαιρινή ανάπαυλα, συνάντηση των μελών της Λέσχης Ανάγνωσης της Αγιορειτικής Εστίας. Τα μέλη της Λέσχης είχαμε την ευκαιρία να απολαύσουμε την όμορφη αυλή της Αγιορειτικής Εστίας και να συζητήσουμε για το βιβλίο του Andrew Novo με τίτλο “Όταν έπεσε η Πόλη”. Τα περισσότερα μέλη συμφώνησαν στο γεγονός ότι το βιβλίο του Αμερικανού καθηγητή ήταν αρκετά ενδιαφέρον, αλλά ωστόσο, δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες των περισσότερων. 

Οι ήρωες του βιβλίου είχαν δουλευτεί άνισα από τον συγγραφέα ενώ οι περισσότερες σκηνές του, σε παρέπεμπαν σε σκηνές κινηματογραφικής ταινίας αφήνοντας απ' έξω το όποιο λογοτεχνικό ύφος του. Τα ιστορικά στοιχεία ωστόσο που παρουσιάζονταν μέσα στο βιβλίο, μαρτυρούν την επιμελή δουλειά του συγγραφέα και την προσπάθεια του να ακολουθήσει παλαιότερα χρονικά που αναφέρονται στην άλωση της Κωνσταντινούπολης.

Ως είθισται η κουβέντα επεκτάθηκε και σε άλλα αναγνώσματα και η λίστα των βιβλίων που έχουν γραφτεί για την Πόλη μεγάλωσε ακόμα περισσότερο.

Ακολούθως ορίστηκε το νέο βιβλίο προς ανάγνωση. Πρόκειται για το έργο του Γιάννη Καλπούζου με τίτλο “Άγιοι και δαίμονες εις ταν Πόλιν”. Η επόμενη συνάντηση των μελών της Λέσχης ορίστηκε για τον μήνα Σεπτέμβριο (η ακριβής ημερομηνία θα ανακοινωθεί αργότερα) και μέχρι τότε όλα τα μέλη της Λέσχης αντάλλαξαν ευχές για καλό καλοκαίρι και καλές αναγνώσεις. 

 

Άγιοι και δαίμονες εις ταν Πόλιν 

Καλπούζος, Γιάννης

Μεταίχμιο

Σελίδες: 748

Μυθοπλασία και πραγματικότητα συνυφαίνονται στο υφαντό της Πόλης από το 1808 ως το 1831. Καθημερινή ζωή, έρωτες, δυνατές φιλίες, πλούτη, φτώχεια, οραματιστές, συμμορίες των δρόμων, χασικλήδες, δερβίσηδες, γενίτσαροι· αρνησίθρησκοι, κρυπτοχριστιανοί, δεισιδαιμονίες, ερωτικά ξόρκια, χαμένα όνειρα, οι γυναίκες στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού· πυρκαγιές, παζάρια, βεγγέρες, καπηλειά των 1000 τ.μ., η τρομερή φυλακή του Μπάνιον, το μπουντρούμι και η αστυνομία του Πατριαρχείου· κοινά σχολεία, η Μεγάλη του Γένους Σχολή, ερωμένες Πατριαρχών, λεσβίες, αρώματα, λάσπες, βασανιστήρια, πανούκλα· προεπαναστατική περίοδος, Φαναριώτες, συνωμοσίες, μυστικές εταιρείες, προδότες, μισαλλοδοξία, οι σφαγές στην Πόλη το 1821· Ρωμιοί, Οθωμανοί, Αρμένιοι, Φράγκοι, Εβραίοι. Κι ακόμα Πόντος, Χίος, Δραγατσάνι, Μανιάκι, Αλεξάνδρεια. Πόθος, φόβος, όχλος, άγιοι και δαίμονες. Ένα επικό μυθιστόρημα που καθηλώνει τον αναγνώστη με την περιπετειώδη ζωή των ηρώων του, την ατμόσφαιρά του, τη χειμαρρώδη γλώσσα του, το συναίσθημα, τον στοχασμό, τις αστείες καταστάσεις και την ολοζώντανη αναπαράσταση της εποχής εκείνης.

Από το παράθυρο του λεωφορείου

του Βασίλι Γκρόσσμαν

Το λεωφορείο έφτασε μετά το πρόγευμα στην είσοδο του οίκου αναψυχής της Ακαδημίας Επιστημών.

Από το τουριστικό πρακτορείο είχαν διαθέσει τον καλύτερο τους υπάλληλο έναν καλλιεργημένο και έξυπνο άνθρωπο για την εξυπηρέτηση των επιστημόνων.

Πόσο ευχάριστη είναι εκείνη η στιγμή ακινησίας λίγο πριν την αναχώρηση – οι άνθρωποι κάθισαν όπου βρήκαν ο καθένας, σώπασαν, κοίταξαν τους σκονισμένους φοίνικες στην είσοδο της τραπεζαρίας, στους τοπικούς δανδήδες με τα μαύρα κοστούμια, το ρολόι της πόλης που έδειχνε διαρκώς τον απόλυτο χρόνο.

- Τέσσερις και έξι λεπτά.

Ο οδηγός έριξε μια ματιά, για να διαπιστώσει αν όλοι είχαν καθίσει στις θέσεις τους. Τα μελαψά του χέρια ακουμπούσαν στο τιμόνι.

Ξεκίνησαν…

Να, λοιπόν, ο κόσμος φάνηκε στα μάτια των ανθρώπων: δεξιά τους ήταν η έρημη θάλασσα, όχι εκείνη που άφησαν πίσω τους, τη θάλασσα των κολυμβητών και των σκαφών αναψυχής, αλλά η θάλασσα δίχως ακρογιαλιά, η θάλασσα της συμφοράς και του πολέμου, η θάλασσα των ψαράδων, των ναύκληρων και των ναυάρχων.

Από αριστερά τους, ανάμεσα στους φοίνικες, τις μπανανιές, ανάμεσα στις μουσμουλιές, τις μανόλιες, σπιτάκια περιτριγυρισμένα από κληματαριές, πέτρινοι φράχτες, περιβόλια και άξαφνα ερημικοί λόφοι, θάμνοι, καλυμμένοι με τους κόκκινους καρπούς της αγριοτριανταφυλλιάς, άγριος λυκίσκος με το γαλάζιο, θολό τους φτέρωμα, βιβλικά μειλίχια πρόβατα και διάβολοι – κατσίκια πάνω στις κίτρινες αφροασιατικές καθιζήσεις και ξανά κήποι, σπιτάκια, πλατάνια, χουρμαδιές…

Και από δεξιά μόνο η θάλασσα.

Να, το λεωφορείο στρίβει επιδέξια, ο δρόμος πηγαίνει παράλληλα με το ποτάμι, το ποτάμι χύνεται σε μια στενή κοιλάδα, τα βουνά στη στριμώχνουν και από τις δύο πλευρές.

Τι όμορφος που είναι ο δρόμος! Μπορεί, άραγε, να περιγραφεί το μεγάλο άνοιγμα του γήινου ύψους και του γήινου βάθους, αυτή η ένωση: ο γρανίτης που ορμάει προς τα πάνω και το αχνό, πρασινωπό λυκόφως στη χαράδρα, η σιωπή που βασιλεύει και κοντά ο ήχος, ο παφλασμός του ποταμού του βουνού.

Κάθε νέα στροφή του δρόμου αποκαλύπτει μια άλλη, νέα ομορφιά του κόσμου. Το τρυφερό του ήλιου φως ανάλαφρα πέφτει στην γαλαζωπή άσφαλτο, στο ημικυκλικό νερό, που γλιστράει από τους στρογγυλούς βράχους. Κάθε κηλίδα φωτός έχει τη δική της ζωής, με τη δική της ζεστασιά, νόημα, φόρμα.

Μπορεί σταδιακά, μπορεί και άξαφνα όμως, η ψυχή του ανθρώπου πληρώνεται με το φως της, νιώθει τον εαυτό της, βλέπει τον εαυτό της σε αυτόν τον κόσμο με την έρημη θάλασσα, με τους κήπους, με την χαράδρα του βουνού, με τις κηλίδες του φωτός του ήλιου ∙ ο κόσμος αυτός – αυτή και όχι αυτή, – αυτή τον βλέπει, μπορεί και όχι, είναι όμως ήρεμη, σκέπτεται και δε σκέπτεται, βλέπει καθαρά τα βάθη της ζωής και μυωπικά, τυφλά λαγοκοιμάται. Δεν σκέφτεται τίποτα, μα είναι βυθισμένη στο μεγάλο βάθος, πολύ μεγαλύτερο από εκείνο στο οποίο μπορεί να διεισδύσει ένα διαπλανητικό σκάφος.

Εκπληκτική κατάσταση, όμοια με την ευτυχία της σαύρας που λαγοκοιμάται πάνω στην καυτή πέτρα κοντά στη θάλασσα, η οποία με το δέρμα της αναγνωρίζει το αλμυρό κορμί του αγέρα, τη σκιά των σύννεφων. Η σοφία, ίση με την ευτυχία της αραχνούλας, η οποία ξεκουράζεται πάνω στον τεντωμένο ανάμεσα σε δύο χορταράκια ιστό. Η αίσθηση της γνώσης του θαύματος της ζωής από εκείνους που σέρνονται και πετάνε.

Κατά διαστήματα το λεωφορείο σταματούσε και ο Ιβάν Πετρόβιτς, ο ξεναγός, σιγανά, θαρρείς και φοβόταν μήπως ενοχλήσει κάποιον στα βουνά, μιλούσε για τη γεωλογική ιστορία της γης της Αμπχαζίας, για τις πρώτες αρχαίες κατοικίες των ανθρώπων.

Οι εκδρομείς ρωτούσαν τον Ιβάν Πετρόβιτς για πλήθος πραγμάτων – εκείνος απαντούσε και έλεγε και για τις συνήθειες της ορεσίβιας πέστροφας και για τους ναούς του έκτου αιώνα και για το σχέδιο του ορεινού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής και για τους παρτιζάνους του Εμφυλίου πολέμου, για τη χλωρίδα του αλπικού υψόμετρου, για τη μελισσοκομία και για την κτηνοτροφία.

Ο Ιβάν Πετρόβιτς ανησυχούσε για κάποιο λόγο ένας ηλικιωμένος άνθρωπος, ο οποίος κατά τη διάρκεια των στάσεων, στεκόταν μακριά από τους υπόλοιπους και δεν άκουγε την ξενάγηση. Ο Ιβάν Πετρόβιτς πρόσεξε πως όλοι οι συνταξιδιώτες συχνά πυκνά λοξοκοιτούσαν αυτόν τον ηλικιωμένο, τσαπατσούλη άνθρωπο.

Ο ξεναγός ρώτησε:

- Ποιος είναι αυτός ο  θείος;

Ψιθυριστά του είπαν το διάσημο όνομα. Ο Ιβάν Πετρόβιτς ένιωσε χαρούμενος – ο ερευνητής των περίπλοκων προβλημάτων της θεωρητικής φυσικής, ο δημιουργός μιας νέας οπτικής γωνίας για την καταγωγή του σύμπαντος συμμετέχει στην ομάδα που ξεναγεί. Την ίδια στιγμή όμως θύμωνε γιατί ο διάσημος επιστήμονας, σε ένα άρθρο τον είχαν αποκαλέσει μεγάλο στοχαστή, δεν έκανε ερωτήσεις στον Ιβάν Πετρόβιτς και, θα νόμιζε κανείς πως δεν άκουγε καν τι έλεγε.

Όταν οι εκδρομείς επέστρεψαν στο παραθεριστικό χωριουδάκι, μια επιστημόνισσα είπε:

- Πολύ πετυχημένη η εκδρομή και αυτό οφείλεται εν πολλοίς στον εξαιρετικό ξεναγό μας.

Όλοι την υποστήριξαν.

- Θα πρέπει να γράψουμε μια ευχαριστήρια επιστολή και θα την υπογράψουμε όλοι – πρότεινε κάποιος.

Λίγες ημέρες αργότερα ο Ιβάν Πετρόβιτς συναντήθηκε τυχαία στο δρόμο με το διάσημο επιστήμονα. «Δεν θα με αναγνωρίσει, μάλλον», – σκέφτηκε ο Ιβάν Πετρόβιτς.

Ο επιστήμονας όμως πλησίασε τον Ιβάν Πετρόβιτς και του είπε:

- Σας ευχαριστώ  από τα βάθη της καρδιάς μου.

- Για ποιο πράγμα; – ρώτησε έκπληκτος ο Ιβάν Πετρόβιτς. – Δεν μου κάνατε καμία ερώτηση και μάλιστα δεν ακούγατε καν την αφήγησή μου.

- Ναι, ναι, όχι, όχι, μα τι λέτε, – είπε ο επιστήμονας. – Με βοηθήσατε να βρω την απάντηση σε ένα πολύ σημαντικό ερώτημα. Βλέπετε και εγώ ξεναγός είμαι σε εκείνο το λεωφορείο, – κι έδειξε στον ουρανό και τη γη, – και ήμουν ιδιαίτερα ευτυχής σε αυτή την εκδρομή, όπως δεν ήμουν ποτέ στη ζωή μου. Δεν άκουσα την αφήγησή. Εμείς, οι ξεναγοί, δεν είμαστε απαραίτητοι. Νόμισα μάλιστα πως ενοχλούμε.

1960 – 1961

Μετάφραση από τα ρωσικά Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης (C)

Πηγή: http://www.oanagnostis.gr/apo-to-parathiro-tou-leoforiou/

Ο Ντοστογιέβσκη του Άρη Αλεξάνδρου

Από τον Κωστή Παπαγιώργη 

Ξαναδιαβάζουμε το λαμπρό κείμενο ενός συνεργάτη που μας λείπει πολύ 

Η μοίρα όσων μεταφράζουν αριστουργήματα μπορεί να μην έχει το κύρος και τη μαγεία των ίδιων των έργων, πλην όμως της ανήκει μια φωτεινότατη ακτίνα δέους και αφοσίωσης. Στα καθ’ ημάς το όνομα του Ντοστογιέβσκη παραμένει αδιαχώριστο από το όνομα του μεταφραστή του Άρη Αλέξάνδρου, ο οποίος γύρισε στην ελληνική τα περισσότερα έργα του Ρώσου μυθιστοριογράφου και τώρα -χάρη σ’ ένα χειρόγραφο που βρέθηκε στα χαρτιά του και παραδόθηκε από τη σύζυγό του Καίτη Δρόσου στον Κώστα Γκοβόστη- μας ανακοινώνει, τρόπον τινά, την άποψή του για το μεγάλο έργο του Ρώσου.   

Ο Αλεξάνδρου γεννήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 1922 στην Πετρούπολη. Ο πατέρας του Βασίλης Βασιλειάδης (ή Ιβάνονιτς) ήταν Έλλην Πόντιος που κατέφυγε στη Ρωσία για να γλιτώσει από την επιστράτευσή του στον οθωμανικό στρατό. Μιλούσε ρώσικα, γαλλικά και αγγλικά και ψωμιζόταν εργαζόμενος σε κάποια γαλλική τράπεζα. Μετά την Επανάσταση οι τράπεζες κρατικοποιήθηκαν, αλλά ο Βασιλειάδης δεν υπάκουσε στο νέο καθεστώς. Ο εμφύλιος είχε ήδη αρχίσει, οπότε μαζί με την εσθονικής καταγωγής σύζυγό του Πωλίνα Άντοβνα Βίλγκεμσον μετακόμισαν στη Μόσχα. Εκεί έζησαν ως το 1928, οπότε ο Βασιλειάδης αποφάσισε να κατέλθει στην Ελλάδα, παρά τις σφοδρές αντιρρήσεις της γυναίκας του.

Όσο για τον Άρη, αρχίζει η περιπέτειά του με τα γράμματα, τη συγγραφή, τη μύηση στην Αριστερά, τη σύγκρουσή του και την παραίτησή του από το ΚΚΕ, την εξορία του στη Μακρόνησο, τη δήλωσή του και την ανάκλησή της, που του κόστισε επιπλέον δύο χρόνια εξορίας. Το ’59 παντρεύεται τη γυναίκα της ζωής του Καίτη Δρόσου και το 1967 διέφεύγει στο Παρίσι για ν’ αποφύγει τη σύλληψη. Εκεί έκανε ακόμη και τον χαμάλη για να επιβιώσει και βέβαια ολοκλήρωσε το Κιβώτιο (1975), το οποίο είχε αρχίσει να γράφει το 1966. Ο Άρης πέθανε από καρδιακή προσβολή στις 2 Ιουλίου του 1978 και  ετάφη στο παρισινό νεκροταφείο Thiais. 

Ενδεικτικά θα πρέπει να σημειώσουμε ότι η αλλαγή του ονόματος (από Βασιλειάδης σε Αλεξάνδρου) οφείλεται στο απλό γεγονός ότι στον Γκοβόστη εργαζόταν κι άλλος Βασιλειάδης. 

Η παρατήρηση του Αλεξάνδρου για την απουσία ύφους του Ντοστογιέβσκη δεν μπορεί να σχολιαστεί από όσους δεν κατέχουν τη ρωσική γλώσσα. Αξίζει, ωστόσο, ως σκέψη. Ο μεταφραστής είχε μπροστά του ένα κείμενο άνευ ροής, άνευ οιασδήποτε λογοτεχνικής φροντίδας, ενώ από την άλλη κυριαρχούσε η εμφατικότητα, η υπερβολή και ο ζυγιασμένος συσχετισμός ανάμεσα στα γεγονότα και στη βαρύτητα των λέξεων. Εξ αυτού του λόγου παρακινημένος ο Άρης «είχε συνεχώς την τάση να επεμβαίνει στο κείμενο». Ο λόγος; Ένιωθε ότι αν άφηνε το κείμενο ως είχε, υπήρχε φόβος να του προσάψουν ότι είναι αδέξιος μεταφραστής. Βέβαια, η σκέψη ότι ο Ντοστογιέβσκη έγραφε συχνά στο πόδι για τα προς το ζην (τον Παίκτη λέγεται ότι τον έγραψε σε χρόνο μηδέν) ήταν μια εξήγηση, αλλά δεν κάλυπτε την ουσία αυτού του απλησίαστου έργου. Αντίθετα, όταν θα διαγνώσει τη θεατρικότητα των μυθιστορημάτων, είναι προφανές ότι βρίσκεται πολύ κοντά στην αλήθεια:   

«Μεταφράζοντας, είχα την αίσθηση πως έπρεπε ν’ αποδώσω θεατρικό έργο και όχι μυθιστόρημα. Οι ήρωες βρίσκονταν πάντα (ή σχεδόν) υπό το κράτος της οργής, της απελπισίας, της απόγνωσης, της μέθης, του ερωτικού παροξυσμού, σπανίως της χαράς, με δύο λόγια υπό το κράτος έντονης συναισθηματικής φορτίσεως που τους έσπρωχνε ν’ ανοίξουν την καρδιά τους και να προβούν σε εξομολογήσεις “αναποδογυρίζοντας την ψυχή τους τα μέσα έξω” συνειδητοποιώντας συνήθως τη γελοιότητά τους, αυτοταπεινούμενοι και αυτοτιμωρούμενοι. Ο λόγος τους ήταν θεατρικός ακόμα και με τη στενότερη έννοια της λέξης, με την έννοια δηλαδή ότι ένας έμπειρος ηθοποιός θα μπορούσε κάλλιστα να παίξει τον αντίστοιχο ρόλο, χωρίς να χρειάζεται σκηνοθετικές υποδείξεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, υπάρχουν ακόμα και οι υποδείξεις που λέμε, όπως λόγου χάρη στην περίπτωση του Μαρμελάντοβ που αφηγείται στον Ρασκόλνικοβ τα βάσανά του: “Έδωσε μια με τη γροθιά του στο μέτωπο, έσφιξε γερά τα δόντια, έκλεισε τα μάτια κι ακούμπησε βαριά με τον αγκώνα στο τραπέζι”».   

Τι αποδεικνύουν όλα αυτά; Απλούστατα ότι ο Ντοστογιέβσκη είχε διαβάσει με πάθος τον Χόφμαν, όπου οι σκοτεινές καταστάσεις (διάβαζε Ο διπλός άνθρωπος) ήταν τυπικά μοτίβα, είχε εντρυφήσει στο ρομαντικό μυθιστόρημα [όπου πάντα ρίχνεται ένα χαστούκι (διάβαζε Δαιμονισμένοι και χαστουκομπουνιά του Σάτοφ σε βάρος του Σταυρόγκιν), όπως άλλωστε είχε διαβάσει με πάθος τον Γκόγκολ (ο Ντέβουσκιν είναι αντιγραμμένος Γκόγκολ)]. Δικαιολογημένα οι «εχθροί» του Ντοστογιέβσκη έλεγαν, όταν κυκλοφόρησε ο Φτωχόκοσμος: Πώς άφησαν να εκδοθεί ένα έργο που είναι προϊόν λογοκλοπής; Ωστόσο, κανείς από τους κατηγόρους του, ούτε ο μέγας Μπελίνσκι, δεν υποψιάστηκαν ότι αυτός ο ταραγμένος νέος θα έφτανε τόσο μακριά ώστε ν’ αναδειχτεί σε πνευματικό πυλώνα της χώρας του. Ο Ντοστογιέβσκη έγραφε στον αδελφό του: «Διάβασα όλο τον Χόφμαν στα ρωσικά κι όσα δεν βρήκα σε μεταφράσεις στα γερμανικά (;)... Έχω ένα σχέδιο: να γίνω τρελός...».  

Με ορθό πνεύμα ο Αλεξάνδρου αναδιφά την καταγωγή των Ντοστογιέβσκη. Προέρχονταν από παμπάλαια λιθουανική οικογένεια, που το όνομά της αναφέρεται από τον 16ο αιώνα σε έγγραφα της νοτιοδυτικής Ρωσίας. Σε αναφορά του 1506 το όνομα καταγράφεται στα λιθουανικά αρχεία, όπου το χωριό Ντοστόγιεβο παραχωρείται σε κάποιον Ντανίλ Ιρτύς με καταγωγή ταταρική κι από την ονομασία του χωριού οι υποταχτικοί δανείστηκαν την επωνυμία τους. Στα τέλη του 16ου αιώνα κάποια Μαρία Στεφάνοβνα Ντοστογιέβσκαγια κατηγορήθηκε για τον φόνο του άντρα της Στάνισλαβ Κάρλοβιτς. Το 1634 ένας άλλος Ντοστογιέβσκη κατηγορήθηκε για τον φόνο ενός αξιωματικού, χωρίς να χάσει την εύνοια του του Γιαν Καζιμίρ, βασιλιά της Πολωνίας. Κάποιος Φιοντόρ Ντοστογιέβσκη υπήρξε πληρεξούσιος και φίλος του πρίγκιπα Κούρμπσκη, που είχε στραφεί κατά του Ιβάν του Τρομερού. Άραγε, όλοι αυτοί οι Ντοστογιέβσκη ήταν Ρώσοι ή Λιθουανοί; Ο ίδιος ο συγγραφέας φρονούσε ότι ήταν Ρώσος με όλες τις σημασίες της λέξης.  

Παρότι σύντομο, το κεφάλαιο που επιγράφεται «Η δολοφονία του πατέρα» παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθότι το διαπερνά κάτι σαν «μαγική φρίκη». Ο πατέρας του ήταν γιατρός, υπερβολικά ευέξαπτος άνθρωπος, προκλητικός και τυραννικός. Απίστευτα τσιγκούνης, αλκοολικός, άτυχος και ανθρωποδιώχτης, εν τέλει είχε την τύχη που του ταίριαζε. Πράγματι, μετά από είκοσι πέντε χρόνια στο νοσοκομείο, εγκαταστάθηκε στο Νταρόγιοβε. Μόλις 46 ετών, απομονώθηκε σ’ ένα σπίτι καταμόναχος, όπου παραμιλούσε φωναχτά με την ψευδαίσθηση ότι συνομιλεί με την μακαρίτισσα σύζυγό του... Επόμενο ήταν η ζωή του να πάρει την κάτω βόλτα. Καθώς τα οινοπνευματώδη αυξάνονταν, έφερε στο σπίτι μια υπηρέτρια από τη Μόσχα, την Κατερίνα, διώχνοντας ταυτόχρονα τις δυο του θυγατέρες. Η ιδιωτική του κόλαση είχε στηθεί, το παράφορο θυμικό του κόχλαζε καθημερινά, οπότε πάνω σε κάποια παραφορά του εναντίον ενός μουζίκου, μια ομάδα χωρικών όρμησε καταπάνω του και τον άφησε σέκο. Συνεπώς, ο γερο-Καραμάζοβ στο ομώνυμο μυθιστόρημα είναι μορφή που δουλεύτηκε χρόνια ολόκληρα στο εργαστήρι του Φιοντόρ.       

Πράγματι, σε όλο το έργο του Ντοστογιέβσκη κυκλοφορεί δημιουργικά το «πρόβλημα του πατέρα». Στις σημειώσεις για τον Έφηβο ο Αλεξάνδρου απομονώνει ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα: «Υπάρχουν παιδιά που από τα μικρά τους χρόνια αρχίζουν να σκέφτονται και να κρίνουν την οικογένειά τους, που από τα τρυφερά τους χρόνια αισθάνονται ως προσωπική τους προσβολή το γεγονός ότι ο πατέρας δεν εμπνέει σεβασμό, ο πατέρας και το περιβάλλον τους, και το κυριότερο, από τα μικρά τους κιόλας χρόνια αρχίζουν να καταλαβαίνουν πόσο αυθαίρετες και τυχαίες είναι οι βάσεις όλης της ζωής τους». Σύμφωνα με τη μαρτυρία της κόρης του Ντοστογιέφσκι, την πρώτη του επιληπτική κρίση ο Φιοντόρ την έπαθε όταν έμαθε τον φόνο του πατέρα του. Διόλου τυχαίο ότι ο Φρόιντ, σε μια μελέτη που έγραψε το 1929, υποστήριξε ότι ο θάνατος του πατρός Ντοστογιέβσκη υπήρξε αποφασιστικό γεγονός που διαμόρφωσε τη ζωή του μυθιστοριογράφου, επιβεβαιώνοντας ταυτόχρονα την άποψη ότι η επιληψία του χρονολογείται από το 1839. 

Αναφορικά με το χειρόγραφο του Αλεξάνδρου, ο αναγνώστης δικαιούται να έχει κάποιες επιφυλάξεις σχετικά με τον χρόνο συγγραφής, τη φάση που πέρναγε ο συγγραφέας και την αντιμετώπιση του ντοστογιεβσκικού έργου. Όταν ο Αλεξάνδρου, για παράδειγμα, διερωτάται, «Σε τι συνίσταται ο συγγραφική μεγαλοφυΐα του Ντοστογιέβσκη;», παρασύρεται σε απόψεις τρίτης τάξεως, καθώς συγχέει τα προσωπικά βάσανα του Φιοντόρ με τη συναρπαστική μεταποίησή τους μέσα στα μυθιστορήματα. Λογου χάρη, γιατί ο Μίσκιν -ως Χριστός που εμφανίζεται μέσα στην Πετρούπολη- δεν του γεννάει καμιά απορία; Δεν είδε ότι ο «Ηλίθιος» είναι το πιο αποτυχημένο μυθιστόρημά του (όσον αφορά τον κεντρικό ήρωα) και από τα πιο επιτυχημένα, όσον αφορά τα λοιπά πρόσωπα;  

Η τελική μας εντύπωση για το βιβλίο είναι σαφής. Ο Αλεξάνδρου κρατούσε σημειώσεις με φανερό απώτερο σκοπό να ολοκληρώσει ένα δοκίμιο για τον συγγραφέα, που εργάστηκε πολλά χρόνια διαβάζοντάς τον και μεταφράζοντάς τον. Τελικά, η εργασία απέμεινε στη μέση... 

Πηγή:  http://www.lifo.gr/mag/features/3178

ΦΕΤΟΣ ΔΙΑΒΑΖΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΛΗ #5

Την Πέμπτη 21 Μαΐου 2015, πραγματοποιήθηκε η συνάντηση των μελών της Λέσχης Ανάγνωσης. Η πρώτη του καλοκαιριού. Μαζευτήκαμε στον όμορφο κήπο του κτηρίου Νεδέλκου, ο οποίος φιλοξένησε τις συζητήσεις μας αλλά και την πολύ όμορφη φωτογραφική παρουσίαση που έγινε στο τέλος της συνάντησης. Ο καιρός ήταν δροσερός και οι πρώτες στάλες της ελάχιστης (απ’ ότι αποδείχθηκε εκ των υστέρων) βροχής, μας ανάγκασαν να μετακινηθούμε στο εσωτερικό του βιβλιοπωλείου, όπου και συνεχίσαμε την κουβέντα μας. Μόλις ο καιρός μας το επέτρεψε, επιστρέψαμε στον κήπο, όπου και έκλεισε η βραδιά. 

Είναι πλέον γνωστό ότι η φετινή περίοδος είναι αφιερωμένη στην Κωνσταντινούπολη. Έτσι επιλέγουμε, διαβάζουμε και σχολιάζουμε βιβλία που είναι αφιερωμένα σε αυτήν. Το βιβλίο λοιπόν που είχε επιλεγεί, ήταν το έργο του Τούρκου Νομπελίστα, Ορχάν Παμούκ με τίτλο «Ινστανμπουλ. Πόλη και αναμνήσεις». Η συζήτηση και ο σχολιασμός του βιβλίου είχαν μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς ο κάθε αναγνώστης εστίασε και σε διαφορετικά κεφάλαια του βιβλίου. 

Οι περιγραφές του Παμούκ για την Κωνσταντινούπολη ήταν γοητευτικές καθώς και η ανάλυση του για την «θλίψη» και την «μελαγχολία» που κυριαρχούν σε αυτήν. Οι περιηγήσεις του για τα στενά της Πόλης, μας μετέφεραν στις δεκαετίες του ‘60 και του ’70, όταν η φτώχεια και η εξαθλίωση  ήταν έκδηλη σε κάθε σπίτι και σε κάθε δρόμο. Οι αυτοβιογραφικές πληροφορίες κυριαρχούν σε ολόκληρο το βιβλίο, μιας και ο Παμούκ συνδυάζει τις πολύτιμες πληροφορίες που παραθέτει για την ιστορία, τους συγγραφείς, τους ζωγράφους, τους περιηγητές, τα μνημεία της Πόλης, με τις δικές του προσωπικές στιγμές, το πώς τις βίωσε ως παιδί και αργότερα ως έφηβος, γεγονός που μας βοηθά να καταλάβουμε τον ψυχισμό και την εμμονή του για την πολυαγαπημένη του πόλη. Στο τέλος του βιβλίου μας φανερώνει και την απόφαση του να γίνει συγγραφέας και όχι ζωγράφος. 

Ακολούθως τα μέλη επέλεξαν το επόμενο βιβλίο προς ανάγνωση. Το βιβλίο που επιλέχθηκε, είναι τα έργο του Andrew Novo με τίτλο «Όταν έπεσε η Πόλη». Περισσότερα στοιχεία για το βιβλίο θα βρείτε στο τέλος του κειμένου. 

Η βραδιά τελείωσε με την εξαιρετική παρουσίαση της Πόλης, μέσα από το φωτογραφικό αρχείο του κ. Χρίστου Τζήκα, ο οποίος μας ταξίδεψε στις γειτονιές της Πόλης, στα μνημεία και στα αξιοθέατα, δίνοντας μας μία πρώτη «φωτογραφική» γεύση για το τι θα δούμε, όταν με το καλό ταξιδέψουμε ως Λέσχη Ανάγνωσης στην Κωνσταντινούπολη. Τον ευχαριστούμε θερμά για την όμορφη παρουσίαση. 

Η επόμενη συνάντηση, ορίστηκε για την Πέμπτη 25 Ιουνίου 2015 και ώρα 19:00. 

Λίγα λόγια για το βιβλίο: 

Όταν έπεσε η Πόλη 

Novo Andrew 

Εκδόσεις Μεταίχμιο 

Σελίδες: 392

1453: Ένας στρατός ξεκινά από την Αδριανούπολη. Ο Τούρκος Σουλτάνος Μεχμέτ, ένας άνδρας ευφυής και φιλόδοξος, έχει κηρύξει πόλεμο στην Κωνσταντινούπολη, μια πόλη εγκλωβισμένη σε έναν αγώνα ζωής και θανάτου.

Η μάχη μαίνεται σε ξηρά και θάλασσα με θανάσιμες πολεμικές μηχανές. Αυτή η σύγκρουση θ' αποφασίσει την τύχη δύο πολιτισμών, δύο θρησκειών και της Κωνσταντινούπολης, της Βασίλισσας των Πόλεων.

Η πέτρα, το μετάξι και το ατσάλι του 15ου αιώνα ζωντανεύουν σε ένα επικό δράμα, ο απόηχος του οποίου φτάνει μέχρι τις μέρες μας.

Ο ιστορικός Andrew Novo ζωντανεύει έναν κόσμο γεμάτο αρματωμένους ήρωες και τειχισμένες πόλεις, πανούργες παλλακίδες και δολοπλόκους πολιτικούς, έναν κόσμο όπου συγκρούονται θρησκείες και αυτοκρατορίες.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα:

Γεννημένος στη Νέα Υόρκη, ο Άντριου Νόβο έχει διδακτορικό στην ιστορία και μεταπτυχιακό στις Διεθνείς Σχέσεις, από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης στην Αγγλία. Ειδικεύεται στην ιστορία των μεσογειακών πολιτισμών, τόσο αρχαίων, όσο και σύγχρονων. Τα άρθρα και οι βιβλιοκριτικές του έχουν δημοσιευθεί στο Middle East International Magazine και τους Asia Times. Πρόσφατα δίδαξε ως Επισκέπτης Καθηγητής στο Oxbridge Learning Academy του Georgetown University, ένα μάθημα με τίτλο “Power and Politics”. Ο Άντριου Νόβο εμπνεύστηκε αυτό το βιβλίο για την άλωση της Κωνσταντινούπολης την εποχή που σπούδαζε κλασική ιστορία στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον.